ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΑΓΓΕΛΟΙ



Ἡ γιορτὴ τῶν ἁγίων Ἀρχαγγέλων, ποὺ γιορτάζεται ἀπὸ τήν Ἐκκλησία μας στὶς ὀκτὼ (8) Νοεμβρίου, μᾶς δίνει τήν ἀφορμὴ νὰ σταθοῦμε στὴ σχετικὴ διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας μας γιὰ τὶς ἐπουράνιες Ἀγγελικὲς Δυνάμεις.
Ἤδη στὸ Σύμβολο τῆς Πίστεώς μας ὁμολογοῦμε: «Πιστεύω εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα Παντοκράτορα, ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς ὁρατῶν τε πάντων καὶ ἀοράτων...», δηλ. διακηρύσσουμε τήν πίστη μας ὄχι μόνο στὴν ὁρατή, ψηλαφητή, δημιουργία τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ σ’ ἐκείνη ποὺ δὲν ἀγγίζεται μὲ τὶς αἰσθήσεις μας, δὲν ψηλαφεῖται, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀόρατη δημιουργία Του. Οἱ ἅγιοι Ἄγγελοι εἶναι ὑπάρξεις δημιουργημένες, καὶ ὑπάρχουν καὶ κινοῦνται σ’αὐτὴ τήν ἀόρατη δημιουργία τοῦ Θεοῦ. Ἡ ὀνομασία τους «Ἀσώματοι» δείχνει αὐτὴ τήν ἀόρατή τους παρουσία.
Ἡ διακήρυξη αὐτή τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως προέρχεται ἀπὸ βιβλικὲς ἀλλὰ καὶ πατερικὲς μαρτυρίες. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος γράφοντας στοὺς χριστιανοὺς τονίζει: «διά τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐκτίσθη τά πάντα, τά ἐν οὐρανοῖς καί τά ἐπὶ γῆς, τά ὁρατὰ καί τά ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, εἴτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι· τά πάντα δι’αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται… καί τά πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκε» (Κολ. 1,16). Ὁ χρόνος ποὺ πραγματοποιήθηκε ἡ ἀόρατη δημιουργία, καὶ φυσικὰ ἡ δημιουργία τῶν Ἀγγέλων δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ προσδιορισθῇ. Στὴν Παλαιὰ Διαθήκη, στὸ βιβλίο τοῦ Ἰὼβ σημειώνεται, ὅτι ἡ δημιουργία τους ἔγινε πρὶν ἀπὸ τόν ὑλικὸ κόσμο» ἐκεῖ διαβάζουμε νὰ παρουσιάζεται ὁ Θεὸς «διὰ λαίλαπος καὶ νεφῶν» καὶ νὰ λέῃ: «ὅτε ἐγενήθησαν ἄστρα, ἤνεσαν φωνὴ μεγάλη πάντες ἄγγελοί μου» (Ἰὼβ 38,7). Ἡ δημιουργία τῶν ἀγγέλων προϋπάρχει τῆς δημιουργίας τοῦ ὑλικοῦ κόσμου, ἀλλὰ καί τοῦ ἀνθρώπου μὲ μόνο «κίνητρο» τήν «ἐκστατικὴ» ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, ὥστε λογικὰ κτιστὰ ὄντα νὰ μετέχουν στὴ μακαριότητά Του· «ἀνενδεὴς ὤν ἀεί, ἐποίησεν ἀγγέλους, ἀρχαγγέλους καὶ τὰς ἄλλας τῶν ἀσωμάτων οὐσίας δι’ἀγαθότητα μόνην», σημειώνει ὁ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος».
Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, ἀλλὰ καὶ ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς διδάσκουν, ὅτι οἱ ἅγιοι Ἄγγελοι εἶναι δημιουργημένα λογικὰ ὄντα ἀρχαιότερα τοῦ ὑλικοῦ κόσμου, εἶναι ὑπάρξεις προσωπικὲς δημιουργημένες ἀνάλογες πρὸς τόν ἄνθρωπο, «κατ’εἰκόνα Θεοῦ» μ’ἕνα περιορισμὸ: δὲν ἔχουν ὑλικὸ σῶμα· εἶναι «κατὰ χάριν» ἀθάνατοι, ἔχουν φύση νοερά, ἀεικίνητη, αὐτεξούσια, ἀθάνατη. Οἱ ἅγιοι Ἄγγελοι ὑπηρετοῦν τόν Θεό, ὄχι ὅτι ἔχει ὁ Θεὸς ἀνάγκη ἀπὸ κάποιες ὑπηρεσίες. Ὁ Θεὸς εἶναι ἀνενδεής. Ἡ ὑπηρεσία τους εἶναι καθαρὰ δοξολογική, λειτουργική, ἀλλὰ καί τῆς ἐξαγγελίας ἀπὸ μέρους τοῦ Θεοῦ τῶν μεγάλων γεγονότων τῆς θείας Οἰκονομίας. Ἀκόμη διαδραματίζουν βοηθητικὸ ρόλο στὴν ὅλη προσπάθεια τοῦ ἀνθρώπου νὰ ἐπιτύχῃ τή λύτρωσή του καὶ νὰ γίνῃ μέτοχος τῆς ἄρρητης μεγαλειότητος τοῦ Θεοῦ. Αὐτό τό ἐπισημαίνει ὁ Παῦλος γράφοντας, ὅτι οἱ ἄγγελοι εἶναι «λειτουργικὰ πνεύματα, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διά τούς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν» (Ἑβρ. 1,14) ἤ ὅπως σημειώνει ὁ ὑμνογράφος «Οἱ ἄγγελοι σου, Χριστέ, τῷ θρόνῳ τῆς μεγαλωσύνης, ἐν φόβῳ παρεστῶτες, καὶ τῇ σῇ φωτοχυσίᾳ ἀεὶ λαμπόμενοι, ἐν τοῖς ὑψίστοις ὑμνωδοί σου καί τῆς βουλῆς σου λειτουργοί, ὑπό σοῦ ἐκπεμπόμενοι, νέμουσι φωτισμὸν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν».
Οἱ ἄγγελοι σὲ σχέση μὲ τόν ἄνθρωπο εἶναι ἀσώματοι καὶ ἄϋλοι. Αὐτό τό ἄϋλό τους δὲν ὁμοιάζει μέ τό ἄϋλο τοῦ Θεοῦ. Ὁ ἄγγελος ἔχει σωματικότητα, ποὺ ὅμως εἶναι αἰθέρια, «πυροειδὴς», ὅπως τή θεωρεῖ ἡ πατερικὴ σκέψη, πολὺ πιὸ λεπτὴ ἀπὸ τήν γνωστή μας ὑλικότητα. Τό ἀγγελικὸ αὐτὸ σῶμα εἶναι «λεπτότερον» τῆς γνωστῆς ὕλης. Αὐτὸ ποὺ ἀναφέρεται στὸ Εὐαγγέλιο, ὅτι οἱ ἄνθρωποι «ἐν τῇ ἀναστάσει... ὡς ἄγγελοι Θεοῦ εἰσι» (Μτθ. 22,30), ἐνισχύει τή θέση, ὅτι ἡ σωματικότητα τῶν ἀγγέλων ἔχει συγγένεια μὲ τήν ὑλικότητα. Βέβαια δὲν πρέπει νά μᾶς παραξενεύῃ αὐτό,γιατὶ σύμφωνα μὲ τή σύγχρονη Φυσική, τή μικροφυσική, τό πρόβλημα τῆς ὕλης εἶναι πολὺ διαφορετικὸ καὶ ξένο ἀπὸ αὐτὸ ποὺ οἱ αἰσθήσεις μας κατανοοῦν καὶ οἱ ὑλιστικὲς θεωρίες προσπάθησαν νὰ ἑρμηνεύσουν. Ἡ κβαντομηχανικὴ ἔχει ἀνατρέψει τό λεγόμενο αἰτιοκρατικὸ οἰκοδόμημα, καὶ δείχνει, ὅτι μέσα στὸν «μικρόκοσμο» τά ἴδια πράγματα παρουσιάζονται πότε σὰν σωματίδια, πότε σὰν ἠλεκτρομαγνητικὰ κύματα. Κύματα ποιᾶς οὐσίας;... Φαίνεται τελικὰ ὅτι, αὐτὸ ποὺ λέμε ὕλη ἔχει περισσότερο πνευματικὸ στοιχεῖο ἀπ’αὐτὸ, ποὺ οἱ αἰσθήσεις μας ψηλαφοῦν.
Οἱ ἄγγελοι δὲν δημιουργήθηκαν σὲ κατάσταση, ποὺ νὰ ἔχῃ προοπτικὴ τῆς τελειώσεώς τους, ὅπως ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος καὶ προπτωτικά, ἀλλὰ πολὺ περισσότερο μεταπτωτικὰ νὰ τείνῃ σὲ τελείωση. Δημιουργήθηκαν ἀναλλοίωτοι, μόνο πού τό στοιχεῖο αὐτὸ ἔχει σχέση μὲ τή σύσταση καὶ κατασκευὴ τους, καὶ ὄχι μὲ τήν προαίρεσή τους. Μόνο τό ἄκτιστο εἶναι ἀμετάβλητο καὶ ἀναλλοίωτο. Στοὺς ἀγγέλους δόθηκε ἡ δυνατότητα «μένειν καὶ προκόπτειν ἐν τῷ ἀγαθῷ» ἤ «ἐπί τό χεῖρον τρέπεσθαι». Σ’αὐτὴ ἀκριβῶς τή δυνατότητα τοποθετεῖται καὶ ἡ πτώση τοῦ Ἑωσφόρου.
Ὁ Ἑωσφόρος, μαζὶ μὲ τήν ὁμάδα του, κινήθηκε ἀπὸ ἀλαζονεία, θέλησε δηλ. νὰ ἐξισωθῇ μὲ τόν Θεό, «εἰς τόν οὐρανὸν ἀναβήσομαι, ἐπάνω τῶν ἄστρων τοῦ οὐρανοῦ θήσω τόν θρόνον μου· καθιῶ ἐν ὄρει ὑψηλῷ ἐπί τά ὄρη τά ὑψηλὰ πρὸς βορρᾶν ἀναβήσομαι ἐπάνω τῶν νεφελῶν, ἔσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ». (Ἡσ. 14,13)
Ἡ ἀλαζονική του ὅμως τόλμη τιμωρήθηκε, καὶ ὁ Ἑωσφόρος, μαζὶ μὲ την ὁμάδα του, ξέπεσε τῆς θέσεώς του καὶ ἀπὸ ἄγγελος ἔγινε ὁ σατανᾶς, καὶ οἱ ἄγγελοί του διάβολοι. Τό τραγικὸ τόλμημά του, καὶ ἡ τρομακτικὴ ἔκπτωσή του, «ἐθεώρουν τόν σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα» (Λκ. 10,18), ἔγινε παράδειγμα πρὸς ἀποφυγή.
Ὁ πρωτοστάτης ἀρχάγγελος Μιχαήλ, τό ὄνομα τοῦ ὁποίου θὰ πῇ «τὶς ὡς ὁ Θεὸς ἡμῶν», «ἰδὼν τόν ἀποστάτην πεσόντα, συνήγαγε τούς τῶν ἀγγέλων χορούς, καὶ εἰπών, «Πρόσχωμεν!», ὕμνησε μετὰ φωνῆς τόν τῶν ὅλων Κύριον, ὡσὰν ἀεὶ λέγων ὅτι πρόσχωμεν ἡμεῖς οἱ κτιστοὶ γεγονότες, τὶ πεπόνθασιν οἱ μεθ’ἡμῶν μέχρι τοῦ νῦν φωτὸς ὑπάρχοντες, καὶ νῦν γενόμενοι σκότος. Ἡ τοιαύτη οὐν συγκρότησις ὠνομάσθη σύναξις τῶν Ἀγγέλων, τοὐτέστιν προσοχὴ καὶ ὁμόνοια καὶ ἕνωσις», καὶ γιορτάζεται ἐπετειακὰ ἀπὸ τήν ἁγία Ἐκκλησία μας στὶς 8 Νοεμβρίου. Ἡ πρώτη μάχη μὲ την κακότητα τοῦ σατανᾶ κερδήθηκε μέσα ἀπὸ τήν ταπείνωση τῶν Ἀγγελικῶν δυνάμεων. Ὅλοι οἱ Ἄγγελοι μετὰ τή δοκιμασία αὐτὴ σταθεροποιήθηκαν στὴν ἀρετή, καὶ ἀνήκουν στὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ ἔχει ἤδη σωθεῖ. Οἱ μάχες τῶν Ἀγγέλων συνεχίζονται, καὶ ἔχουν στόχο τήν προφύλαξη τῶν ἀνθρώπων. Ἡ ὑπεροχή τῶν Ἀγγέλων σὲ σχέση πρὸς τόν ἄνθρωπο μετὰ τήν πτώση του εἶναι σαφής, ὅμως μετὰ τήν Ἐνανθρώπηση τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ φτάσῃ στὴ θέωση καὶ νὰ ξεπεράσῃ τή μακαριότητα τῶν Ἀγγέλων. Ἤδη μιὰ ἀνθρώπινη ὕπαρξη, ἡ Κυρία Θεοτόκος, ὑπέρκειται ὅλων τῶν Ἀσωμάτων Δυνάμεων. Ἡ Παναγία εἶναι ἡ «τιμιωτέρα τῶν χερουβεὶμ καὶ ἐνδοξότερα ἀσυγκρίτως τῶν σεραφεὶμ».
Τέλος νὰ σημειώσουμε, ὅτι ὁ ἀριθμός τους εἶναι πολὺ μεγάλος, χωρίζεται σύμφωνα μὲ τόν ἅγιο Διονύσιο τόν Ἀρεοπαγίτη σὲ τρεῖς τρίχορους ὁμάδες· α) Χερουβείμ, Σεραφείμ, Θρόνοι, β) Ἐξουσίες, Κυριότητες, Δυνάμεις, καὶ γ) Ἄγγελοι, Ἀρχάγγελοι, Ἀρχές. Ἡ διάκριση αὐτὴ ἔχει πιὸ πολὺ λειτουργικὴ χροιά, ἴσως δὲ καὶ μετοχῆς στὴ θεία μακαριότητα.
Προστασίαις τῶν Τιμίων Ἐπουρανίων Δυνάμεων Ἀσωμάτων, ὁ Θεός, ἐλέησον ἡμᾶς. Ἀμήν.
Τοῦ ΚΩΝ. ΦΙΟΡΑΚΗ Πρωτοπρεσβυτέρου



Δεν υπάρχουν σχόλια: